ÇOCUĞUN ZİHİNSEL GELİŞİMİNİ DESTEKLEMEK İÇİN  NELER YAPMAlıYıZ?

0
953

 

Çocuğun bedensel gelişimi büyük, küçük kaslarının ve organlarının gelişimi sonu­cunda olur.

Aynı şekilde zihinsel gelişim de cocuğun bazı becerilerinin gelişmesi sonucunda oluşur.

 

Bu beceriler

  • Algılama
  • Hatırlama
  • Kavram geliştirme
  • Konuşma
  • Sorun çözme

 

Nasıl bir pastayı yapmak için un, şeker, yumurta gibi malzemeler gerekli ise çocu­ğun zihinsel gelişimi için de yukarıda bahsettiğimiz becerilerin her birinin olması gerek­lidir. çocuğun zihinsel gelişiminin tam olabilmesi için bu becerilerin her birinin sağlıklıgelişmesi şarttır.

Çocuğun söyleyebileceği bir cümleyi inceleyebiriz. Örneğin, çocuğumuz yolda bir köpek gördü ve “Ay! Ne büyük bir köpek baba kenardan geçelim” dedi. çocuğun bu cümleyi söyleyebilmesi için hangi zihinsel becerileri kullandığını aşağıdaki tabloda in­celeyelim.

 

Çocuğun özelikle köpeği görmesi gerekir ALGILAMA
Gördüğü hayvanın aynısının köpek olması gerekir. HATIRLAMA
Büyük köpek diyebilmesi için büyük-küçük kavramın bilmesi gerekir. KAVRAM KULLANMA
Düündüklerini söylemesi gerekir. KONUŞMA
Eğer köpek korkuyorsa ondan nasıl korkacağını bilmesi gerekir. SORUN ÇÖZME

 

  1. ALGILAMA

Alqılama göze, kulağa ve diğer duyu orqanlarımıza qelen uyarıcıların tanınmasıdır.

ALGıLAMANIN GELiŞMESi iÇiN NELER YAPMAlıYıZ?

§  Çocuğun duyu organlarının (göz, kulak, …) sağlıklı gelişmesine dikkat etme­ liyiz. çocuğu izlemeli ve görmesinde, duymasında herhangi bir sorundan şüphe­leniyorsak geciktirmeden doktora götürmeliyiz

§  Çevresindeki nesne ve insanlarla değişik öğrenme tecrübeleri yaşamasına fırsat vermeliyiz. Örneğin, hayatında hiç arabaya binmemiş olan bir çocuk araba­ya binmenin nasıl birşeyolduğunu bilemeyeeektir. Hayvanat bahçesinde aslan görmüş olan bir çoeuk aslanın nasıl birşeyolduğunu bilecektir. Hayatında hiç maydanoz yemeyen çocuk, maydanozun neye benzediğini bilerneyeeektir. Çev­resinde hep aynı tür müzik dinleyen çocuğun başka tür müzikleri tanıması ve on­lardan da zevk alması mümkün olmaz

Şu anda kulağınıza gelen sesi duymanız ve bu sesi tanımanız. algılamadır. Gözünüze gelen görüntüyü görüyorsunuz, bu gördüğünüzü tanımanız algılamadır. Yaşamımızın her anında algılama yaparız. Bu zihinsel gelişimi oluşturan en temel beceridir.

  1. Hatırlama

Çocuk devamli işleyen bir makine gibi kendisine gelen uyarıları algılar ve bunları işler. Öğrenmiş olduğu bilgileri hatırlaması da zihinsel gelişim için gereken diğer önemli bir beceridir.Hatırlama, çocukta özelikle okul dönemi için gerekli ve iyi gelişmesi gereken becerilerden biridir.

HATIRLAMAYI DESTEKLEMEK içiN NELER YAPMAlıYıZ?

  • Çocuğun anlatmak istediklerini (seyrettiği filmleri, yaptıklarını, yaşadıklarını)anlatması için ona fırsat vermeliyiz.
  • Çocukla daha önceden _öğrendiği bilgiler, yaşadığı olaylar gibi konularda ko­nuşmalı, onun bunları hatırlaması için yardımcı olmalıyız.
  • Yaşadığı deneyimleri daha sonra hatırlayabilmesi için bu deneyimleri anla­yabilmesini sağlamalıyız.
  • Çocuğumuz okuma bilmiyorsa ona kitap okuyup kitaplailgili sorular sorabi­liriz. Okuma biliyorsa, bizim de bildiğimiz veya önceden okuyacağımız bir kitabıona okutup, hafızasını geliştirmek için aynı şekilde sorular sorabiliriz.

 

  1. Kavram Gelişimi

Çocuk çevresinde olan herşeyi algılamaktadır. Bir süre sonra bu algıladıklarını düzene sokmaya başlar. Diğer bir deyişle, gelen uyarıları aynılık veya farklılıklarına göre gruplara ayırarak, sınıflandırır. Nesneleri renklerine, şekillerine, büyüklük küçüklükleri­ne göre gruplara ayırır. Bu, onun yeni gelen bilgileri daha çabuk anlamasına, öğren­mesine ve gerektiğinde hatırlamasına yardımcı olur.

Örneğin: Kağıt para, bozuk para, otobüs bileti veya Mavi kart, ev anahtarı için cüz­danımızda ayrı yerler vardır. Veya ceplerimizi kullanıyorsak, bunları pantolon cepleri­mize, ceket ve gömlek ceplerimize yerleştiririz. Eğer her birinin ayrı yeri yoksa otobü­se, minibüse bindiğimizde gÜçlük çekeriz. Para veya bileti bulmak için her cebimize bakmak gereği duyarız. Ama her eşyanın belli bir yeri varsa, herhangi bir zorluk çek­meden kendiliğinden elimizle bulabiliriz.

Çocuklar da aynı şekilde gelen bilgileri kafalarında oluşturdukları bölümlere yerleş­tirirler. Örneğin: Önceleri hayvanları büyüklük ve küçüklüklerine göre ayırırlar. Yaş ve tecrübeleri geliştikçe hayvanları yalnızca büyüklük ve küçüklüklerine göre değil de da­ha farklı özelliklerine göre de gruplara ayırabilmeye başlar ve isimlendirebilirler. So­nuçta, hayvanlar için büyük-küçük, ormanda yaşayan-evde yaşayan, evcil-vahşi gibi kavramlar oluştururlar. Böylece çocuk, tanıdığı hayvanları belirli özelliklerine göre ka­fasında değişik gruplara ayırmış ve kavramlar oluşturmuş olur.

 

KAVRAM GElişiMiNi DESTEKLEMEK iÇiN NELER YAPABiLiRiZ?

Çocuğa bilgi dolu bir ortam sağlamalıyız. Örneğin; evde çocuğun resimleri­ne bakacağı, okuyup araştırabileceği kitaplar bulundurmak; postane, çarşı, has­tane, hayvanat bahçesi, tiyatro vs. gibi yerlere götürmek; çocukla sohbet etmek, bizim de onun sorduğu sorulara cevap verebilmek için çeşitli konularda okuyup bilgilenmemiz gibi.

Çocuğun kavram geliştirebilmesi içirialgıladığı nesnelerin özelliklerini bil­mesi gereklidir. Bunun için bu nesnelerin özelliklerine dikkat etmesi için çaba göstermelidir. Örneğin, çocuğun dikkatini bir nesnenin, diyelim elmanın şekline, büyüklüğüne, yumuşaklığına, rengine, çıkarttığı sese, tadına çekerek onun elma­nın farklı özelliklerini farketmesine yardımcı olabiliriz. Aynı zamanda nesneleri de birbirleriyle karşılaştırarak kavram gelişimini destekleyebiliriz. Örneğin, el­mayla armutun özelliklerini birbiriyle karşılaştırmak gibi.

 

  1. D i i Gelişimi

2-6 yaş arasındaki dönem çocukta dil gelişiminin en hızlı olduğu süredir. Bazen öyle güzel cümleler kurar ve değişik kelimeler kullanırlar ki büyükleri şaşırtırlar. Cocuk bu yaş­larda çevresinde olup bitenleri hızla daha iyi anlamaya başlar ve kendini daha iyi ifade edebilir hale gelir. Diğer yandan dilinin gelişmeside onun çevresini daha iyi anlamasına, tanımasına yardımcı olmaktadır. Kısaca. çocuk düşüncelerini geliştirdikçe. daha iyi konu­şacak. daha iyi konuştukça da yeni fikirler, düşünceler geliştirebilecektir. Bu nedenle, okulöncesi yaşlarda çocuğun dil gelişimini destekleyici bir ortam yaratmak çok önemlidir.

DiL GELiŞiMiNi DESTEKLEMEK içiN NELER YAPABiLiRiZ?

  • Çocuk bol bol, düzgün konuşma duymalıdır. Genellikle yetişkinler çocukla konuşurken tam ve düzgün cümleler kurmazlar ve kelimeleri doğru söylemezler.Hatta, çocukların anlam açısından yanlış kelimeler kullanmaları ya da kelimeleri yanlış söylemeleri hoşlarına gider. Fakat çocuğun çevresindeki yetişkinler cüm­leIeri doğru kurmazsa, kelimeleri doğru şekliyle söylemezse çocuk dilin doğru kullanılışını geç öğrenecektir
  • Çocuğa kitap okumalıyız.
  • Masal anlatmalıyız.
  • Çocuğun okudukları, duydukları, gördükleri hakkında sorular sormalı ve onun cevaplarını dinlemeliyiz.
  • Kelime hazinesini geliştirecek türden kelime oyunları oynamalıyız. Örneğin, baba aklından odada bulunan bir eşyanın adını tutar, çocuk da bu eşyanın özell­: likleri ile ilgili sorular sorarak eşyanın ismini bulur
  • Çocukla konuşurken kullandığımız kelimeler önemlidir. Eşya ve cisimler üze­rinde konuşurken “şu” veya “bu” gibi belirsiz ifadelerden, sözcüklerden kaçın­malıyız. Örneğin, “Şurdan bardağı verir misin?”, “Şunu getirir misin?” gibi cüm­leler kullanacağımıza, kelimelerimize daha dikkat ederek “Masanın üzerindeki bardağı verir misin?”, “Mavi kalemi getirir misin?” gibi cümleler kullanabiliriz.
  • Her fırsatta çocuklarla konuşmalıyız. Yolda, caddede giderken gördüğümüz : çeşitli şeyler hakkında (trafik lambaları, arabalar, dükkanıar, vb.) sorular sorarak nonun konuşmasına fırsat vermeliyiz.
  • Çocukların sordukları sorulara cevap vererek onları merak ettikleri konular­da bilgilendirmeliyiz.
  1. Sorun Cözme – Mantık Yürütme

İnsanı düşünmeye. mantık yürütüp sorun çözmeye iten bazı durumlar vardır. Örne­ğin: Çok yağmurlu bir günde dışardasınız ve bir cadde geçmeniz gerekiyor ama geçe­ceğiniz yerde büyük bir su birikintisi olmuş, geçmenize olanak vermiyor. Ama karşıya geçmeniz de şart. Bu durumda ya zıplayıp geçmeyi deneyebilirsiniz, ya da yolun ileri­sinde daha az su toplamış bir yerden geçmeyi düşünebilirsiniz. Hatta daha ileri gide­rek orada duran bir kaç taşı yanyana getirip kendinize ufak bir köpri yapmayı da bir çö­züm olarak düşünebilirsiniz.

İşte burada karşılaşılan durum günlük yaşamda karşılaştığımız ve mantık yürüterek çözümlediğimiz ufak bir problemdir. Cocuklar da aynı sekilde önceleri oyunlarında. sonraları da okul ve kendi hayatlarında böyle mantık yürütmeleri qereken durumlarla karşılasırlar.

MANTıK YÜRÜTMEyi DESTEKLEMEK içiN NELER YAPMAlıYıZ?

  • Bir sorunla karşılaştığı zaman bu sorunu kendi başına çözmesi için ona fır­sat tanımalıyız
  • Böyle bir sorunu kendi başına çözemediğinde kızmamalı, sabırlı olmalıyız. .
  • Sorunu kendi başına çözemediğinde ona hemen çözüm yolunu göstermeden, çözüm yollarını kendisinin bulmasını sağlayacak ip uçlarını bulmasına yardımcı olmalıyız. Örneğin “sence yaptığın kule neden sallanıyor?” veya “kuleni ne tür bloklarla yaparsan daha sağlam olabilir?” gibi.
  • Biz bir sorunu çözmeye çalışırken ona örnek olup nasıl mantık kurduğumuzu ona yüksek sesle düşünerek gösterebiliriz. Örneğin; “Seni 10 dakika içinde okula bırakmam gerekiyor. Ama sen daha kahvaltım yapmadın. Bu kadar kısa sürede kahvaltı yapamayacağına göre, sana bir sandviç yapalım. Okula giderken yersin.”

 

Kaynak : AÇEV BABA Destek Programı Kitapçığı

Yorum Ekleyebilirsiniz